Una passizzada de ammentare pro Santa Maria ‘e mare
In Orosei b’est semper’istada una cresiedda, accurtzu a mare inube anticamente, annu chin annu, sos baroniesos, e non sos baroniesos ebbia, usavan a fachere una festa chin d-una nobena
di Franco Stefano Ruiu
Sas pitzinnas chin sa mastra
8' di lettura
1 Giugno 2026

«Nanneddu meu, su mundu est gai, a sicut erat e non torrat mai!». Est in custa manera chi cantavat Pippinu Mereu, su poeta tonaresu, e pessavat de aere resone. E mancari sa resone l’aiat abberu. Capitat peroe chi a bortas sos contos (e non sos contos ebbia) pottan torrare, e carchi borta est capitau chi torrau bi nd’appat! Su chi ispantat est chi, a nde fachere torrare, cando bi nd’at torrau, siat pottia bastare s’innossentzia de unu grustiu de creaturas, e de sa mastra issoro, e custu non paret beru! E duncas. Cantas festas, pro chi festadas chin fervore seren istadas, sun bennias a essere ammentos, e peri lastimosos. Pro non narrere de sas cresias, anticas medas, lassadas andare chene bi ponnere ipinnu perunu pro las sarbare, e appustis peri ismenticadas. Est custu su “sicut erat” chi non torrat mai!

Benimus a su contu. In Orosei b’est semper’istada una cresiedda, accurtzu a mare inube anticamente, annu chin annu, sos baroniesos, e non sos baroniesos ebbia, usavan a fachere una festa chin d-una nobena a Santa Maria ‘e mare. Fatt’istat chi, in su colare ‘e su tempus, sas maladias (sa malaghera in primis), sa povertade e sa gherra si sun postas de rucrau e an fattu dannu a sa cresiedda chi, a pacu a pacu, est bennia a essere abbandonada de su tottu. Belle chi fit derrutta, peroe, in tempus de gherra capitavat chi sas feminas de Orosei b’accudian su matessi a la precare cussa Nostra Sennora (chi fit galu in s’artare) pro sos fizos issoro. B’at de narrere chi, sende naschios in loccu ‘e mare, a sos de Orosei toccavat sa sorte de essere “arruolaos” in sa Marina, e jà s’ischit chi su mare in tempus de gherra est inimicu abberu. Fit o non fit cussa Nostra Sennora sa “Mere manna de su Mare”? Cussa chi davat amparu a chie navigande, in pache e in gherra, li pediat azzuttoriu? Si tantu mi dat tantu, cussas precadorias non deppen essere andadas perdias ca sun istaos in medas cussos chi a domm’issoro, dae sa gherra, sun resessios a bi torrare. Fatt’istat chi sa cresiedda, pro torrare a su contu, semper de prus est andada in rughina chene chi nemmos b’appat postu manu. Capitat peroe chi, in sos annos settanta de su seculu colau, b’at sutzessu cosa chi est resessia a turbare s’abba a punt’a susu. Semus in sas iscolas de Orosei, in d-una quinta elementare, sa “quinta D”: bintitres femineddas e sa mastr‘e iscola nugoresa (minore de carena e manna de birtudes) Giuseppina Manca de sos de (a)Tzara. Fit una die de frevarju de su 1975. Sende sa die soliana sa mastra dezidit de isfunare cussas criaturas chin d-una gita iscolastica, a pede, cara a Santa Maria ‘e mare. Galu oje, a cussa mastra, s’ammentu de sa cuntentesa de cussas alunnas l’ammoddicat su coro chi, a nannere su beru, modde est semper istau chin s’alunnas suas, de tottube pottan esser’istadas. Corommeu cussu currillare paris chi cussu pedire “itte fit cussu” e “itte fit cuss’atteru” (e cussu puru fit a fachere iscola chene bancos). Arribbadas, appustis de tantu, a unu pasadorju tottu froriu (belle chi su beranu fit gal’a bennere): “ricreazione”. Itte cuntentesa! Cadauna at bocau a campu su recatteddu suo, assazande peroe peri su recattu anzenu, e cumintzan a cantare e a contare contos. Urtimada cussa “perra ‘e chelu posta in terra” sa passizada est sichia, a pettorru, ischinde chi in cuss’artura accattavan sa cresiedda. A s’iscampiada, peroe, ohi su secacoro pro cussas animeddas innossentes. Sa cresiedda chi s’ammentavan, e connoschian dae sos contos de sos jajos issoro, fit una cosa chi non beniat bene a l’atzettare. De cussa chi “deppiat essere” su chi abbarravat fit tottu male fraganau. Non solu, ma inintro, b’ajat porcos aggorraos forrande in su pamentu. Mancu nau chi, in su torrare a iscola, sas pitzinnas aian perdiu tottu sa cuntentesa de s’andada.

Sa cresia ‘e Santa Maria coment’it

Est istau tando, peroe, in cussa tristura, chi s’abba at cumintzau a turbare a punt’a susu. Sas pitzinnas, cadauna in domm’issoro, an contau su contu e in tottube rara sa zente manna chi non appat lastimau sa cresiedda e sa festa chi fit istada. S’incras cada pitzinna at juttu a iscola tottu cussos ammentos paris chin sos arrennegos de sos parentes issoro. «Maè, itte podimus fachere?» E cumintzan sas chircas: su pride, sos chi nanchi podian, e a urtimu “sos chi podian abberu”, sos meres de sa cresiedda ca sa cresiedda aiat “sos meres”. Fin abbarraos in duos. Duos frades Guiso, nobiles de arrampile e de erentzia. Unu nche davat in Roma, preside de un’iscola (don Peppino), s’atteru in Siena, notaiu de gabbale (don Nanni). «A la fachimus Maè una littera contande su contu? Nande chi nono!». E fatta jà l’an: «Orosei 17.3.1975 – Pregiatissimo dottor Peppino Guiso. Semus sas alunnas de sa quinta D de Orosei e l’iscrivimus chin s’ispera chi nos azzudet a isbojare unu pessamentu mannu, nostru e suo. Semus faveddande de sa cresiedda de Santa Maria. Nois la connoschimus dae cando fimus galu in prima e no-l’ammentavamus betza, derrutta, belleggai galana. Bella pro su loccu ub’est posta. Bella pro sa bellesa rustica chi ajat. Bella pro cussu chi pro sa bidda de Orosei fit semper’istada. Fatt’istat chi dies fachet semus andadas (paris chin sa mastra) a l’accattare. Itt’errore su chi nos est costau a biere su chi amus bidu! Sas jannas istratzadas dae sos janniles e postas de rucrau e sa cresiedda prena ‘e porcos. Sos pastores allaccanaos l’an fatta diventare unu porchile. Nois atteras, belle chi juchiavamus su coro a cantos, amus fattu fotografias a su chi fimus biende pro lias mandare. Proitte? Ca semus bennias a ischire chi bostè est su mere e chi solu bostè podet narrere a sos pastore de si nch’andare, liberande sa cresiedda dae sos porcos. Si sos pastores an a liberare su loccu nois li damus sa paragulas chi amus a fachere de tottu pro l’innettare dae s’arga, male coment’amus a podere, attaleschi sa zente bi pottat torrare, mascamente sos betzos chi s’ammentan de su loccu e de sa festa antica, chin meda sentimentu. Det un’ocrada a sas fotografias chi li semus mandande e biat bostè si b’est su tantu de fachere, pro sa cresiedda, su chi cheret fattu. Nos perdonet pro su tempus chi li semus fachende perdere ma iscat chi pro nois atteras custu contu nos istat meda a coro. Semus cumbintas chi su chi cheret fattu bostè l’at a fachere e, chin cuss’isettu, nois tottu cantas de sa quinta D, paris chin sa mastra, la saludamus e li fachimus medas augurios pro su Santu suo chi est su 19 de custu mese. Giacobba Lai paris chin: Minghelli Roberta, Lai Angela, Saba M.Giuseppina, Dessena Rosanna, Cogoni Francesca, Cogoni Maria, Rosu Maurina, Pala M. Antonietta, Paliotti Giuliana, Vardeu Elena, Frau Lucia, Satgia Santina Francesca, Contu Silvana, Fattacciu Franca, Cabiddu Luisella, Cancellu Caterina, Masala Battistina, Mula Lucia, Leone M. Assunta, Mercurio Maria, Loi Rossella, Sanna Giannella e Mastra Manca Giuseppina». Cussa sa littera. Cheries ischire coment’est andada a finire? Falae a Orosei, in occasione de sa festa, e azes a biere.

Condividi
Titolo del podcast in esecuzione
-:--
-:--